Ba al dago hitz egiteko modu zuzen bakarra? Zer dago azentu edo hizkera bati buruz egiten ditugun balorazioen atzean? María del Carmen Méndez Santosen No me gusta cómo hablas (o más bien no me gustas tú) liburua eta Deustuko Unibertsitatean emandako hitzaldi bat abiapuntu hartuta, glotofobia kontzeptura eta hizkuntza-aurreiritzietara hurbilduko gara. Euskararen irakaskuntzari ere erreparatuko diogu, eta gaia euskaltegian lantzeko zenbait proposamen egingo ditugu.

Naiara Bilbao-Quintana EHUko irakasleak LinkedInen ebaluazioari buruz argitaratutako testu eta infografiak oinarri hartuta, hiru sarrerako sail bat hasiko dugu. Lehenengoan, ikaslearen ekoizpena abiapuntu hartuta, ebaluazioak hobekuntza-zikloak irekitzeko eskaintzen dituen aukerei erreparatuko diegu. Horretarako, funtsezkoak diren zenbait baldintzak izango ditugu hizpide: irizpideak agerian egotea, atzeraelikadura erabilgarria eskaintzea eta berrikusteko denbora izatea. Hurrengo bi sarreretan, berriz, ebaluazio-tresnetan eta atzeraelikaduran jarriko dugu arreta.

Testu honek «falta» hitzak euskaraz dituen hainbat erabilera eta zehaztasun gramatikal azaltzen ditu. Alde batetik, izen gisa agertzen denean. Bestetik, «falta izan» aditz predikatuak eta «falta egin» lokuzioak zerbaiten beharrizana edo hutsunea gogorarazten digute. Halaber, «faltatu» aditzarekin gerta daitezkeen nahasteak argitzen dira, Azkenik, Euskaltzaindiaren gomendioak jasotzen dira, hala nola hitz-elkartuak bereiz idaztea eta «faltan bota» esapidearen ordez «falta nabaritu» edo antzekoak erabiltzea hobestea.

Adimen artifiziala ohiko ari da bihurtzen ikasleen egunerokoan, eta horrek aukera berriak irekitzen ditu euskaltegietan. Conecta13ren adimen artifizialaren alfabetatzeari buruzko hausnarketak eta Encarna Atienzaren "galderaren pedagogia" abiapuntu hartuta, sarrera honetan honako hau aztertzen da: AA tresna baliagarria izan daitekeela informazioa aztertzeko, ikuspegiak alderatzeko, alborapenak identifikatzeko eta datuen erabilerari buruz hausnartzeko. Horrela, euskara ikastearekin batera, ikasleen jarrera kritikoa ere landu daiteke.

"FormacionELE" webguneko bi testuk hizkuntza-antsietatearen arlo desberdinak aztertzen dituzte: ahozko jardunean agertu ohi den segurtasun-falta eta entzumenaren ulermenean sortzen den blokeoa. Bi kasuetan, egileek azpimarratzen dute zailtasunen jatorria ez dagoela beti hizkuntza-ezagutzan; sarritan, dakitena erabiltzeko unean sortzen dira oztopoak. Horri aurre egiteko, irakaslearentzako zenbait proposamen praktiko egiten dituzte, hala nola komunikazioaren eraginkortasuna lehenestea, akatsa normaltzat hartzea, aurreikuspenak eta hipotesiak lantzea edo ikasgelan konfiantzazko giroa sustatzea. Ikuspegi hori bat dator helduen euskalduntzearen eremuan aspalditik landu izan diren gogoetekin eta HEOCak ikasprozesuaren estrategiei buruz egiten duen planteamenduarekin.

Perugian adimen artifizialari buruzko "Winter School eta Spring Days" jardunaldien ondoren, ALTEk "AI Forward: Artificial Intelligence for Language Learning, Teaching and Assessment" adierazpena argitaratu du. Dokumentuak galdera nagusi bati erantzun nahi dio: nola erabil dezakegu AA hizkuntzen ikaskuntzan, irakaskuntzan eta ebaluazioan giza zeregina indartzeko, hura ordeztu gabe? Adierazpenaren arabera, AA giza gaitasunak eta jardun profesionala areagotzeko tresna izan behar da, ez irakasleen, ikasleen edo ebaluatzaileen ordezkoa

Testuak «mono-» eta «uni-» aurrizkiak zein «bakar» hitza aztertzen ditu euskararen ikuspegitik. Jatorri grekoa edo latindarra duten elementu horiek bakarra edo bakartasuna adierazten dute maileguetan eta arlo teknikoan. Horrez gain, euskarak kontzeptu bera adierazteko «bakar» eta «bakoitz» adjektiboak nola erabiltzen dituen erakusten da, izenaren eskuinean jarrita.

Hitz bat ikastea prozesu gradual eta metagarria da: behin baino gehiagotan, denboran zehar eta testuinguru eta jarduera desberdinetan berragertu behar da, esanahia, forma eta erabilera sendotzeko. Horregatik, errepikapen banatuak (spaced repetition) eta berreskuratze aktiboak (active retrieval) epe luzeko atxikipena sustatzen dute, baina ez dago errepikapen kopuru finkorik ikaskuntza bermatzen duenik. Lafleur eta Kanazawak (2024) beste osagai bat gehitzen dute: zereginen tartekatzea (task interleaving), hau da, hitz bera berrikustean jarduera eta ezagutza-alderdi desberdinak txandakatzea —esanahia, forma eta erabilera—, eta ikaslearen zailtasunen arabera arreta egokitzea. Beraz, helburua ez da hitza behin eta berriro erakustea, baizik eta denboran zehar berriro aurkitzea, memoriatik berreskuratzea, modu desberdinetan lantzea eta erabiltzea. Hori ikasgelako jardueren diseinuan txertatzeko, aurrez landutako lexikoa testu eta jarduera berrietan berrerabil daiteke, kolokazioak landu, berrikuspen laburrak egin eta ikasleen ekoizpenetan hitz horiek erabiltzeko aukerak sortu.