Mono- aurrizkiak bat eta bakarra adierazten du. Jatorri grekoa du (mónos = «bakarra»), eta oso hedatua dago nazioarteko terminologian. Aurrizki modifikatzailea (zenbatzailea) da, hau da, laguntzen duen hitzaren esanahia zehazten du, «bat izatearen» edo «bakartasunaren» ideia erantsiz. 

Uni- aurrizki latindarrak ere esanahi bera du: unilingual eta monolingual erabiltzen da ingelesez maila berean. 

Mono- eta uni- euskaraz

Mono- eta uni- duten hitz asko mailegatu ditu euskarak, bereziki, terminologia zientifiko eta teknikorako. Erdal aurrizki hauek euskal oinarri bati eranstea, ordea, ez da hain ohikoa izan; halere, hitz batzuk badira mono-rekin, hala nola monoasegabe, monolabore eta monogeruza, eta euskarak bereganatuentzat jo bide daiteke. 

Gauzak horrela, mono- eta uni- dituzten hitz osoak mailegatzeaz gain, «bat izatearen» ideia euskaraz bakar eta bakoitz adjektibo edo bakarreko izenondoaren bidez ere adierazten da, izenaren eskuinean kokatuz bahuvrihi egiturak sortuz (Euskaltzaindiaren gramatikan gaur egun  emankortasun handikoak direla adierazten da, geometrian eta bereziki botanikan, anatomian zein zoologian):

• adarbakar/adar-bakar edo adarbakoitz
• aldebakarreko / unilateral
• begibakar/begi-bakar edo begibakoitz
• familiabakar
• sexubakar

Bikoiztasunak

Bi hitz aurki ditzakegu kontzeptu bera adierazteko mono- aurrizkia duen maileguarekin sortuta eta bakar-ekin adierazita:

• zuntz optiko monomodal / modu bakarreko zuntz optiko
• mintzaira monotono / tonu bakarreko mintzaira

Eta bakar hitz-hasieran?  

Bakar- hitz elkartuen hasieran ere ager daiteke, eta horrek pentsaraz dezake mono- edo uni- aurrizkien pareko funtzioa duela: bakarrizketa = monologoa. Baina ez da izaten horrela. Izan ere, bakar- hasieran duten hitzetan esanahia ez da nahitaez «bat bakarrik» izatea, elkartuaren burua ez delako bakar. Bakarleku ez da «leku bakarrekoa», baizik eta bakarrik egoteko edo norbait bere baitara biltzeko lekua, munduko harrabotsetik urrun dagoen tokia. Era berean, bakar-zulo ez da «zulo bat bakarrik duena»; hori adierazteko, zulo bakarreko beharko genuke. Lorebakar lore bat bakarrik daukana da unifloro edo unifloral, eta bakar-lore beste hau: 

Bakar-lore

Bakar-lorea

ezpain zabala,

oten artean

ixil ixila.

Xabier Iratzeder, 1974

BIBLIOGRAFIA

Amuriza, X. (1974). Euskal aurrizkiak. Euskera, 19, 9-104.

Pérez Gaztelu, E. (2009). Erdal aurrizkien irtenbideak Zehazki hiztegian (eta II). Anuario del Seminario de Filología Vasca «Julio de Urquijo», 43(1-2), 721-743. https://doi.org/10.1387/asju.1752

Martín-García, J. (2024). Cuantificación de entidades y grados con prefijos. Rilce. Revista De Filología Hispánica, 40(1), 304-330. https://doi.org/10.15581/008.40.1.304-30

Ariketa