Irakasbil
Didakteka
Moto / motor
1. Moto izena eta aurrizkia
Moto forma laburtua da, eta erreferentzia nagusia motozikleta da; ziklomotorra, motorra, alegia. Motor-zikletak ere sarrera du Euskaltzaindiaren Hiztegian.
Bestalde, motok beste esanahi pare bat ere badu: mototsa eta euskal emakumeek buruan erabiltzen zuten zapi edo estalki txikia, hain zuzen.
Aurrizki gisa, moto elkartuta idazten da, eta motor batez mugitzen den tresna edo gailua adierazten du. Erabilera hori, funtzionalki, atzizki bereganatu baten parekoa dela esan daiteke, honako adibide hauetan ikus daitekeen legez: motoaitzur (errotabatore), motozerra, motoponpa, esku-motosega, motonibelagailu.
2. Motor izena eta adjektiboa
Motor hitza motoren sinonimoa izateaz gain, ibilgailu edo makina bat higiarazteko indarra sortzen duen gailua ere bada motorra; hau da, motor mekanikoa, eta, adjektibo gisa, higiarazten duena da, higidura eragiten duena: trebetasun motor, nerbio basomotor (hodi-eragile).
Azkenik, aipatzekoa da motor izen zein adjektiboak latinezko -tor, -oris atzizkia duten hitzek euskaraz erakusten duten erregulartasuna hausten duela: halakoetan espero genezakeen -ore bukaeraren ordez, motor forma finkatu da. Horregatik, salbuespentzat hartu behar da.
3. Gako praktikoak:
- Aurrizki gisa moto erabiltzea (motozerra, motoponpa…) aukera ona da aurrizkien eraikuntza lantzeko maila aurreratuetan C1-C2.
- Motor hitzaren erabilerak (gaitasun psikomotor, sistema motor…) lantzeak laguntzen du terminologia zientifiko-teknikoaren azalpenean maila aurreratuan C2
- Motor hitzaren salbuespenezko bukaera azaltzea (latinezko -tor/-oris → -ore espero, baina motor finkatu) baliagarria da morfologiaren arau orokorrak azaltzeko maila aurreratuetan C2.
- "Auto: izena aurrizkia eta ohar terminologikoak" sarrerarekin batera landu daiteke.
________________________________________
Informazio osagarria
Euskaltzaindia. (d.g.). Moto. Euskararen Herri Hizkeren Atlasa (EHHA). Hemendik berreskuratua 2026ko urtarrilaren 22an: https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ehha&view=frontpage&Itemid=466&lang=eu&testua=moto&gaia=&lekua=

