Hizkuntza arrotzen irakaskuntzan euskara sartzeko pausutxo bat? Talderen batean euskaraz ez dakienen bat dagoenean, denek erdarara jotzen dute. Gutxiengoarekiko errespetu horrek, miresgarri iruditzen zaidanak, baditu bere ondorioak euskararen erabileran, eta horretaz arduratuko gara artikulu honetan, bereziki hizkuntza arrotzen (frantsesa, ingelesa eta alemana) irakaskuntzan.

Hemen laburbildutako Jan hau (1) bi zatitan banatu da: oinarri teorikoak eta ikerketa enpirikoak. Lehen zatiaren hasieran ikuspegi multidisziplinarraren eta interdisziplinarraren beharra azaldu eta defendatzen da, eta ikuspegi psikosoziolinguistikoa egokitzearen premia azpimarratzen hizkuntza oro har ikertzen duten lanetan eta bigarren hizkuntzaren eskurapenaz dihardutenetan bereziki. Gero, hizkuntzaren lorpena analizatzen dugu, ikuspegi desberdinetatik analizatu ere, bigarren hizkuntzen eskurapenaren azalpenari buruzko teoria eta ereduei heldu aurretik.

Inputa ulergarri egiteko hirugarren bidea ikaslearen jatorrizko hizkuntzaren bertsio baliokidea sortzea da. Taldeko hizkuntz ikaskuntza (Curran, 1976) deritzan ikasbide entzutetsuak dioen bezala, ahoz sor dezake irakasleak aipatu bertsioa. Irtenbide hau, hala ere, jatorrizko hizkuntza bera duten ikasleen taldeetan aplika daiteke soilik. Ikaslearen jaiotizkuntzan baliokidea

den bertsioa idatziz ere eskain daiteke, elebizko liburuen kasuan bezala. Liburu horiek lerroen artean edo aldameneko orrialdean itzulpena eskaintzen dute.

Asko harritu egingo ditu itzulpena balio-berritzeaz hitz egiteak; izan ere, hizkuntz didaktikako jarrera berriek ia erabat baztertu baitute itzulpena. Artikulu honen helburua hauxe da: hizkuntzen irakaskuntza komunikatiboan testuen itzulpena balioberritzeko arrazoiak azaltzea, bai ama-hizkuntza bai bigarren hizkuntza hobetzeko (1) ariketa gisa, eta horrekin zer lortu nahi den adieraztea. Lehenengo, itzulpenaz eta hizkuntzen didaktikaz mintzatzean, hauen arteko desberdintasun batzuk, kontuan hartu beharrekoak, azalduko ditugu.

«Oraingo ikasle hauekez datoz motibatuta euskaltegira». Hauxe da, zenbait ikaslek euskara ikastean batzuetan agertzen duen zabarkeria dela medio, irakasle bati baino gehiagori entzun izan dioguna.

Esaldi hori, ordea, ez da egiazkoa, euskara ikasterajoaten dena zerbaitek bultzaturikjoaten bait da. Esan nahi bait da, hortaz, ikasgelara sartzerainoko motibazioa behintzat baduela. Izan liteke, alabaina, ikasle horien motibazioaren intentsitateak, eta baitajiteak ere, hizkuntzaren lorpen/ ikaskuntzaren aurka zein alde eragitea. R. Titone-ren iritziz, nortasuna hitzezko portaeren oinarrizko osagai bat da, hizkuntzak ikastearen nolakoaz ari den edozein teoriatan kontuan hartu beharrekoa beti. Halaber, «ikaslearen nortasuna, pentsakera kognoszitiboak eta blokaia psikologikoak guztiz aintzakotzat hartu beharrekoak dira, irakaskuntza ikaslearengan ardaztu nahi badugu» (Bergara 1988).

Hauek honela eta gaiak merezi duelakoan, oraingoan han-hemenka bilduak eskarmentu apurraren bahetik iragazi, taxutu eta orrialde hauetatik eskaintzeari ekin diogu. Euskara-ikasleen motibazioa aipatuz hasi dugu pasartea. Badago, alabaina, arestian esan bezala, hizkuntza baten lorpen/ ikaskuntzan eragina izan dezakeen aldagai gehiagorik. Ikus ditzagun, bada, horiek ere.

Artikulu honek esperimentu baten berri ematen du. Zenbait irakaslek, bakarka idatzi zituzten isilpeko egunkarien laguntzaz, jakinaren gainean trukatu zituzten rolak: hizkuntza arrotzaren ikasle bihurtu ziren. Artikuluak esperimentuaren nondik norakoa deskribatu eta zenbait aurkikunderen bilduma gainbegiratua aurkezten du, mintegi ireki batean aurkeztu ziren bezalaxe. Esperimentuaren zergatia irakasle jakin batzuei, norberaren gaitasuna, ikas-jarduerarekiko begiak zoli egotekoa, areagotzeko abagunea eskaintzea izan bazen ere, gai garrantzizko bi nabarmendu ziren. Lehenengoz, azalduriko puntu askok hizkuntz irakasle guztientzat ziruditen jakingarriak. Bigarrenez, esperimentuaren esparrua bera eredu izan liteke, edozein lekutako irakasleak ere antzeko esperimentuei ekin diezaieten ikerketa moduan.

Hizkuntz irakasle gehienok izan dugu irakasteko plazerra ikasle batzuekin. Ikasle horiek oso arin ikasten dute eta ez digute buruhausterik ematen. Izugarri erraz ikasten dute hizkuntza berria. Guk irakasten dugun baino arinago ikasten dute. Baina alderantzizko esperientzia ere izan dugu beste ikasle batzuekin. Ikasle batzuei irakastea lan nekosoa da.

Badirudi dena gaizki ulertzen dutela. Aukerarik baldin badago, gaizki aukeratzen dute. Horien memoria galbahea bezalakoa da. Ikasle horiekin porrot egiten dugu. Ez dago esperantzarik.

Hizkuntz metodologiaren alorrean asko gara hizkuntz zaparraden alde gaudenak. Ze bere burua xede-hizkuntzaren osin zabalean murgilduz izango baitu ikasleak hizkuntza berriarekiko esperientzia aberats eta osoa. Hori eginez gero, jakinaren gainean ez, oharkabean baizik, ikasiko du hein handi batean gauza asko eta asko; ikastea berezko emaitza gertatuko delarik. Guztiau ez liteke lortu hizkuntz zirimiri hutsez.