Gero eta ezagunagoa da Hizkuntzen Portfolio Europarra. Portfolioa, gogora dezagun labur, ikasleek eta irakasleak partekatzen duten tresna da, ikasle bakoitzaren ikasketa-ibilbidea jasotzen duena. Erregistro-bilduma sistematizatu horretan ikas-prozesuari eragiten dioten alderdi esanguratsuenak metatzen dira, luzetarako ikuspegia lortzeko. Porfolioa usadioz ebaluazio formatiboari loturik ageri zaigu. Egina da euskalduntze-alfabetatzean portfolioa ikasgelaratzeko ahaleginik. Eli Altuna Legazpi 6 euskaltegiko idazkari didaktikoak bere irakaskideei egiten dien lan-proposamena da ondorengoa. Eta bertan ahalegin horien nondik norako nagusiak azaltzen ditu baita euskaltegian bertan lan-egitasmo gisa proposatu ere. Portfolioaren gaiaz gehiago jakiteko, eta, Euskalduntze-alfabetatzean dihardutenek elkarren berri izateko ere baliagarria delakoan, dokumentua moldatu, egokitu, eta irakurgai eskaintzen digu artikulugileak segidako lerroetan.

Ibilia eta zaildua da euskalduntze-alfabetatze alorreko euskara-irakasleria bere jardun horretan. Ez dira gutxi 25. urtera arian-arian iritsi diren euskaltegiak, eta, euskara-irakasleak ere halatsu. Artikulugileak, euskararen irakaskuntzan urte luzetan jardundakoa da eta ederki daki, urteen joanean, bilakaeraren berri. Halatan, gainbegirada egin dio lehenekoari, oraingoari, baita etorkizuneko euskaltegiei ere. Irakaslearen eta ikasleen arteko harremanak, sentipenak, feedbacka, ikasleriaren profila, besteak beste hartuko ditu gogoetagai.

Lan honen ikergaia dugu azken bi mendeetan fikziozko literaturak nola irudikatu duen euskararen irakaskuntza. Horretarako, Euskal Herrian ez ezik beste herrialdeetan eta beste hizkuntzetan ere argitaratu diren zenbait liburu arakatu dira, horietan ageri diren ondoko elementuak aztertuz: ikasleak, irakasleak, motibazioa eta erabilitako baliabideak. Euskalduntzearen fikzioa errealitatearen ispilutzat harturik, egiazko gertaerak islaturik agertzen dira hor nola edo hala, sarri itxuraldaturik eta atalen bat edo beste neurriz kanpo hanpaturik ere fikzioan dena zilegi baita, baina parte ugari ere egiazkoa izanik. Hori horrela, fikzio horrek lagundu ahal du errealitatea hobeto ulertzen.

Makina bat aldiz esan eta idatzi ere egin da gure alorreko argitalpenetan irakasle izatea, pertsonekin lan egitea, ez dela torlojuak ekoiztea. Ikasle--taldearen aurrean jartzeak, gure kasuan hizkuntza irakasteko, hizkuntza jakiteaz gain pert sonak ezagutzea ere eskatzen du. Ohiko galdera izaten da pedagogia fakultateetan: “Zein da lehenengo baldintza Joni matematika irakasteko? Askok “matematika jakitea” erantzuten dute. Eta, irakasleak: “Ez, Jon ezagutzea” erantzuten du. Eskola emateak abildade sozialen jabe izatea eskatzen du, besteak beste. Pertsonen arteko gatazkak, gaizki ulertuak, erraz gerta daitezke eta, horrek guztiak badakar bere neke psikikoa. Artikulugileak, euskara-irakaslea izaki, ondo baino hobeto daki egoeraren berri, eta, hori gogoan Burn out sindromea hartu du idazgai. Horren sintomak, teoriak eta aldagaiak, eta bere iradokizunak ere eskainiko ditu artikuluan. Interesgarria da oso, ikuspegi praktikotik heldu baitio gaiari.

Gero eta menta handiagokoa da “Ikaskuntza konbinatua” edo “Blended learning” ikasteko sistema. Ikaskuntza konbinatuak, nagusiki, aurrez aurreko saioak eta online teknologia elkarrekin biltzen ditu bere baitara. Baina, ikaskuntza konbinatua irakasteko bide desberdinen metaketa soila baino haragokoa da. Zer irakatsi, nola irakatsi, zer zeren bidez, nola uztartu elkarrekin irakasgaiaren atalak, zein diren irakaslearen eta ikaslearen egitekoak, harremanen nolakoa… Alderdi asko daude honetan guztian arretaz begiratu eta tentuz aztertzekoak. Artikulu honetan, “Ikaskuntza konbinatua” bitarteko dela burututako hainbat ikastaldiri egingo die so artikulugileak eta horien nondik norakoen berri ondorengo lerroetan emango ditu.

Kultura sailburuaren 2000ko urtarrilaren 24ko aginduak (EHAA, 2000) jarri zuen indarrean Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulua [HEOK]. Aurreko uda zkenean plazaratu zuen HABEk (HABE, 1999), helduen euskalduntzea sakonetik eraberritzea helburu. Hala ere, garatu gabe gelditu ziren laugarren mailaren eduki eta ebaluazio-irizpideak. Agindu horretan, hiru urteko epea ematen zitzaien euskaltegiei, bakoitzak bere kurrikulu-proiektua [EKP] egin zezan. Lourdes Elosegik eta biok, hamazazpi euskaltegitan EKPak elikatu ondoren, jardunbidearen berri eskaini genuen HIZPIDE 57an (Elosegi, Esnal, 2004).

Berehala, 2005-2006 ikasturtean, HEOKaren laugarren maila probatzen hasi zen HABE bost euskaltegitan: Azpeitiko Udal Euskaltegian, Bilbo Zaharrean, Ilazkin, Lea Artibaiko AEK Euskaltegian (Ondarroan) eta Maizpiden. Kultura sailburuaren beste agindu batek –2006ko martxoaren 13koak– onartu zituen laugarren mailaren eduki eta ebaluazio- irizpideak (EHAA, 2006). Horrela, osatua geratu zen HEOK.

HEOKaren laugarren maila hiru ikasturtetan zazpi saio-euskaltegitan probatu ondoren –Labayru Ikastegia eta Deustuko Unibertsitatea gehitu ziren 2006-2007 eta 2007-2008 ikasturteetan–, euskaltegi guztiei eman zitzaien aukera maila hori eskaintzeko 2008-2009 ikasturtetik aurrera. Horretarako, hogeita hamaika irakasle prestatzen aritu ginen 2007-2008 ikasturtean, berariaz eratutako berrehun orduko gaikuntza-ikastaro batean. Eta beste hogeita hamar irakaslek egin dute gaikuntza-ikastaro bera 2008-2009an.

Horrek guztiak aukera eman digu HEOK zehaztu, xehatu, garatu eta geureganatzen jarraitzeko. Besteak beste, lan horren emaitza da zenbaki honetan bildua. Aldi berean, egindako ibilbidearen isla izan nahi du, eta HEOKak zabaldutako bideak urratzen jarraitzeko tresna eta gonbidapen.

Artikulu honetan, Hizkuntzen Portfolio Europarra hizkuntzak ikasteko kontzientzia eta autonomia garatzeko tresna gisa aurkeztuko dugu, ikas-prozesua ebaluatzeko eta bideratzeko lagungarria dena eta eleaniztasuna eta kultur aniztasuna bultzatzeko asmoz egina. Portfolioaren zer-nolakoak aldizkari honen 67. alean plazaratu ziren “Portafolioa beste tresna bati kasle eta irakasleen esku” izenburu pean.

Lan hau aurreko haren segida gisa har daiteke. Ondorengo lerroetan, adierazitakoak ikas-irakas jardunean gertatzen diren ala ez ikusiko dugu eta, era berean, ikasleek eta irakasleak esperientziaren eta HPEren gainean egiten duten balorazioa jasoko.

Hezkuntzaren teorian gertatu den paradigma-aldaketak ezinbestean izan du bere isla ebaluazioa ulertzeko moduan. Izan ere, i(ra)kas-prozesua nolakoa, halakoa izango baita ebaluazioa. Atzean gelditu dira irakaskuntza ezagutza-transmisio hutsera mugatzen zireneko garaiak; gaur egun denok aitortzen dugu hizkuntzaren sistema gramatikala ezagutzea ez dela nahikoa ikasle batek hizkuntza erabiltzen dakiela esateko. Ikuspegi estrukturalistei ikuspegi komunikatibo, eklektiko eta konstruktibistek gailendu zitzaizkien. Irakasteak eta ikasteak zentzu berria hartu eta prozesua erabat aldatu zen. Prozesu horretan, ikaslea bihurtuko da ardatz, bera izango da bere ikastearen lehen egile eta erantzule. Eta irakaslea tresna lagungarria izango du prozesua horretan.