Helduen Euskalduntzerako Oinarrizko Kurrikuluak (HEOK) –Hizkuntzen Irakaskuntzarako Europako Marko Bateratuak, bezalaxe– argi utzi nahi izan du ezin dela hizkuntzak irakasteko metodo bat eta bakarra gomendatu (HEOK, 1999: 83). Rod Ellis adituak ere ondorio bera atera du egin berri duen txosten tekniko batean (Ellis, 2005). Haatik, gaur egun, erro sendoak ditu ideia batek: hizkuntza, areago da komunikazioa, egiturazko sistema bat baino.

Aintzatespen honek eztabaida korapilatsuak barneratzen ditu; eta ez gara horiek askatzen hasiko hemen. Baina badu ondorio bat hizkuntzen irakaskuntzarako, curriculum modernoek bere egin dutena: ikuspegi estrukturaletik ikuspegi komunikatiborako urratsak eman beharra, sintesi berri eta dinamiko bat helburu (HEOK, 1999: 17). Ildo horretan, zera gomendatu zuen HEOK-ak: urrats batzuk eman beharra “ezagutzatik erabilerara”, “sistema linguistikotik sistema analitikora”, “produktutik prozesura”, “esalditik testura eta pragmatikara”, “zuzentasunetik egokitasunera” eta, azken batean, “gaitasun linguistikotik gaitasun komunikatibora”.

Ikerketa-lan honetan aztertu nahi izan dugu nola jaso diren ideia hauek euskara hasiberriei irakasteko materialetan. Horretarako, HEOKaren itzalean argitara eman diren hiru ikasmaterial aztertu ditugu: 48 jarduera hautatu ditugu liburuko; eta bakoitzari 8 aldagai aztertzen dituen protokolo bat aplikatu diogu.

Artikulu honetan ikerketa horren emaitza kuantitatibo eta kualitatibo nagusiak jaso dira. Datu horiek zera erakusten dute: aztertutako hiru ikasmaterialak puntu ezberdinetan kokatzen direla HEOK-ak gaitasun linguistikotik gaitasun komunikatibora definitu zuen lerroan. Beraz, hiru material hauek bide horretan nolabaiteko continuum bat eratzen duten arren, ezin esan daiteke erabat lortu dutenik HEOK-ak aldarrikatzen duen ikuspegi estrukturalaren eta ikuspegi komunikatiboaren arteko sintesi berri eta dinamikoa (HEOK, 1999: 17). Haatik, ezin uka daiteke bat egite hori ez dagoela urrun; hori pentsarazten digute, behintzat, bildutako datuek.

Artikulu hau lau atal nagusitan banatuta dago. Lehenik, atazetan oinarritutako irakaskuntzaren azpiatala aurkeztu eta testuinguruan kokatzen da. Zirriborratu egiten da nola sortu zen hizkuntz irakaskuntza komunikatiboan eta H2 eskurapenaren alorrean. Eta atazaren nozioa definitzen da hizkuntz ikaskuntzan. Aztertzen dira laburki, halaber, atazen erabileran interesatuta dauden taldeak (batzuetan elkarren aurkako ikuspegiak dituztenak). Bigarren atalak atazen ikerketari heltzen dio, eragina izan duen hainbat ikuspegitatik (interakzionala, kognitiboa). Hirugarren atalean aztertzen da nola neurtu den atazen inguruko performantzia: erabilitako hizkuntzaren konplexutasuna, zuzentasuna eta jariotasuna. Halaber, elkarreragina neurtzeko planteamenduei buruzko azterketa dago. Laugarren atalean atazen erabileraren dimentsio pedagogikoa esploratzen da. Artikuluari amaiera emateko, azken urteotan egindako atazen hainbat kritika jasotzen da.

Artikulu honen gaia da hizkuntz irakaskuntzan sortzen ari den mitoa, Long-en (1988) “forman oinarritzea” abiaburu harturik. Long-en planteamenduaren arabera, jarduera komunikatiboan, “forman” oinarrituta irakasten da ongien. Eta horrela irakastea justifikatzen da komunikazioan arazoak daudenean soilik. Planteamendu horretan ere ez da begi onez ikusten aldiko hizkuntz forma bat jorratzen duen irakaskuntza "formETAN oinarritutakoa" ere deitua.

Artikuluaren arabera, “forman” oinarrituta irakastea estrategiarik eraginkorrena dela aldarrikatzea teorikoki dago soilik motibatuta. Baina aldarria ez da sinestekoa dauzkagun froga enpirikoei erreparatuz gero. Eta, baieztapen hori frogatzeko, “forman” oinarritutako irakaskuntza aldezteko maiz aipatutako ikerketei begiratu, eta, bistaratu egiten da ustez “forman” oinarritzeak “formetan” oinarritzea dakarrela. Gainera, alderaketa-ikerketak baliatuta, agerian jartzen da “formETAN” oinarritzea bestelako aukerak bezain eraginkorra dela edo eraginkorragoa. Artikulua mitoak ez sortzeko iradokizun batzuekin amaitzen da.

Artikulugileak ikerketa hau 2002-2003 ikasturtean burutu zuen Eusko Ikaskuntzaren eta EHUko Soziologia Fakultatearen ardurapean dagoen HIZNET Hizkuntza Plangintzarako Ikastaroaren barruan. Ikastaroaren bukaeran ikerlan bat egiten da jasotako jakintza eta ezagupen guztien ondorio gisa. Ikerketa horretan, Santurtziko Udal Euskaltegian jardundako hainbat euskara-ikasle helduk duten motibazioaren, jarreraren eta euskara ikastean egindako aurrerapenaren arteko elkarreragina bilatu nahi izan du. Ikasle horiek udal-langileak dira.

Artikulu honen egileak azterlan bat burutu du euskalduntze-alfabetatzearen

alorrean. Bi helburu nagusi izan ditu: batetik, euskara-ikasle helduengan

ikas-estiloek eta ikas-estrategiek zer-nolako eragina izan dezaketen

hizkuntz erabileran aztertzea. Eta, bestetik, ikerketaren emaitzak kontuan

harturik, esku-hartze programa pedagogiko bat eraikitzea. Berak

dioskunez, ikerketa honen ekarpen apala baina, akaso, nagusiena,

hauxe da: ikas-estrategietan eta ikas-estiloetan oinarritutako hizkuntza-

-irakaskuntza beste faktore bat da H2ren erabilera ikasgelaz kanpo bultzatzeko.

Faktore horrek zenbateko indarra duen ikuskizun dago. Baina,

esan ere esan liteke, ikaslearen autonomia indartzen den heinean,

zeharbidez eta neurri batean, ikaslea bultzatzen ari garela hizkuntza

bere kasa erabiltzera.

David Nunan TESOLeko lehendakaria da. Hizkuntzalaritza Aplikatuko irakaslea eta Hong Kong-eko Unibertsitateko English Centre delakoaren zuzendaria. Bigarren hizkuntzaren curriculumari, ikasgelara zuzendutako ikerketari eta atazatan oinarritutako ikaskuntzari buruz berrogeita hamarretik gora liburu eta artikulu idatzi ditu. Cambridge University Press-ek oraintsu argitaratu dizkion lanen artean hauexek ditugu: (Kathleen M. Bailey-rekin batera) Voices from the Language Classroom; Qualitative Research in Second Language Education; eta (Clarice Lamb-ekin batera) The Self-Directed Teacher. Nunan-en lau mailako ATLAS-Learning- Centered Communication Heinle & Heinle / International Thomson Publishing-ek argitaratu zuen, eta bere hiru mailako Listen In serieak International Thomson Publishing argitaletxeak.

Jatorrizko edizioaren arduradunaren oharra: Idazlearen eskutik orri inprimatura hitzak egiten duen bidea batzuetan gorabeheratsua eta ustekabekoa izaten da, bere bira eta bihurguneekin. Horixe da 1996ko TESOLeko Konbentzioan izandako Eztabaida Handi honen kasua. Aurkeztutako ideiak aberatsak, gogoetara bultzatzen dutenak eta, denborari dagokionez, oraindik egokiak dira. Garrantzitsua da ahalik eta gehienei helaraztea, eta oso pozik gaude lehen aldiz hemen inprimatuta azaltzen direlako. Eztabaidan, bost partaideok talde bateko kideak ginen eta txandaka hitz egin genuen, aurrez prestatutako txostenetan oinarrituz nagusiki. Hizlari bakoitzaren hitzak ekitaldi bakar baten agiriaren zati independente gisa aurkezten dira.

Irakasle-sen hutsari jarraikiz, gauza agerikoa da probetxuzkoagoa dela ikas-prozesuari begira ikasgelako giro adeitsua eta mehatxurik gabea tentsioak eta antsietateak jotako giroa baino. Hainbat eta hainbat ikasle helduk larderia senti dezakete hizkuntza ikastean. Eta egon litezke horretarako zenbait arrazoi. Ikasgelako dinamika funtsezkoa da horretan guztian eta irakaslearen jokabidea ere zer esanik ez. Artikulugileak antsietatea sor dezaketen hainbat alderdiri erreparatu eta horiek saihesteko hainbat iradokizun ere eskainiko ditu.

Hizkuntz irakasle moduan esaten badut “ikasleari tenperatura afektibo eta emozionala hartu behar zaiola eskolako hiru alditan: hasieran, indarrak neurtzeko. Eskolan zehar, planteatutako jardueraren egokitasuna ikusteko. Eta bukaeran, haren asebetetze-maila neurtzeko”, baten batek pentsatuko du gaia ez dela hizkuntz irakaskuntza, medikuntza baizik. Bakarren batek, ordea, berehala igarriko dio artikuluaren mamiari: nortasunaren eragina hizkuntz irakaskuntza-ikaskuntzan. Eta, agian, askok eta askok pentsatuko dute: “horra hor non datorren beste asmazio berri bat irakasleon lana katramilatzera”. Nortasunaren ezaugarriak batzuentzat pisuzko aldagai psikosozialak dira. Beste batzuentzat, berriz, eremu lausoa baizik ez dira, eta, ikerketa frankoren premian daude oraindik ere aintzat hartzeko.