Artikulu honen egileak azterlan bat burutu du euskalduntze-alfabetatzearen

alorrean. Bi helburu nagusi izan ditu: batetik, euskara-ikasle helduengan

ikas-estiloek eta ikas-estrategiek zer-nolako eragina izan dezaketen

hizkuntz erabileran aztertzea. Eta, bestetik, ikerketaren emaitzak kontuan

harturik, esku-hartze programa pedagogiko bat eraikitzea. Berak

dioskunez, ikerketa honen ekarpen apala baina, akaso, nagusiena,

hauxe da: ikas-estrategietan eta ikas-estiloetan oinarritutako hizkuntza-

-irakaskuntza beste faktore bat da H2ren erabilera ikasgelaz kanpo bultzatzeko.

Faktore horrek zenbateko indarra duen ikuskizun dago. Baina,

esan ere esan liteke, ikaslearen autonomia indartzen den heinean,

zeharbidez eta neurri batean, ikaslea bultzatzen ari garela hizkuntza

bere kasa erabiltzera.

Tomar decisiones sobre la forma de abordar la enseñanza de una segunda lengua dependerá decisivamente de la concepción que tengamos del objeto de aprendizaje. En esta sesión se considerarán las consecuencias pedagógicas generales que se derivan de una determinada forma de concebir el conocimiento lingüístico. En particular, se incide sobre el papel que puede ocupar la enseñanza de la gramática si se parte de una idea del lenguaje donde se haga hincapié en su naturaleza cognitiva compleja y en su carácter procedimental u operativo.

En esta ponencia, se pretende abordar el alcance del enfoque cognitivo (sobre todo desde el punto de vista aportado por Langacker) en la comprensión de las relaciones existentes entre la capacidad de representación de la lengua y las funciones discursivas y pragmáticas.

La descripción de la gramática de las lenguas, sobre todo en el ámbito de la lingüística funcional, recibió una saludable inyección de savia nueva cuando se vio enriquecida por la consideración de las dimensiones discursiva e interpersonal de los recursos lingüísticos. Halliday sugiere que con la lengua atendemos a tres tipos fundamentales de funciones o expresamos tres tipos generales de significado: ideativos, los que se refieren a las cosas y a sus relaciones (significados proposicionales o factuales); textuales o discursivos (los que tratan de la relación entre lo que decimos y lo que suponemos que sabe o necesita saber nuestro interlocutor); e interpersonales o pragmáticos (los que tienen que ver con las intenciones que tenemos cuando hablamos respecto de nuestros interlocutores). Ahora bien, al parecer, la triple distinción de Halliday, tal y como ha sido interpretada hasta aquí, no basta para dar cuenta de todas las vicisitudes de los signos lingüísticos. Debemos prestar atención ahora a ciertas distinciones disponibles en las lenguas que no es fácil hacer encajar en la función ideativa (en tanto que factual o proposicional), en la textual o discursiva o en la interpersonal o pragmática.

Ha sido la Gramática Cognitiva (Langacker, 1987, 1990) la corriente de pensamiento lingüístico que más ha llamado la atención sobre esta posibilidad de que la lengua sirva para representar diferentes imágenes o percepciones de una misma escena o situación real como puede hacer la representación pictórica o como ocurre con la percepción visual. La gramática cognitiva ha llamado la atención sobre el hecho llamativo de que los valores fundamentalmente ideativos o representativos en gran medida expresan distinciones que tienen carácter de concepción, de perspectiva, de imagen que sirve para estructurar una escena, de configuración representacional más que de diferencia factual o reducible a condiciones de verdad.

En la ponencia, se subraya la enorme utilidad pedagógica que se deriva de tener en cuenta las dimensiones que pueden dar lugar a alternativas de representación y que han sido reconocidas por la Gramática Cognitiva ( y entre ellas, se destacan unas cuantas). Y se concluye afirmando que la condición “figurativa” del lenguaje que pone en evidencia la lingüística cognitiva, permite abordar el problema de la adaptación pedagógica de las descripciones gramaticales con tres ventajas.

Hay razones de peso a favor de la necesidad y las ventajas de una descripción gramatical de orientación cognitiva, que atienda al carácter representacional de las formas y estructuras, así como argumentos a favor del valor didáctico de las explicaciones basadas en concepciones simbólicas configuracionales de la lengua. Ahora bien, a pesar de que las ventajas expuestas sobre una perspectiva cognitivista y pragmática de la lengua se hacen evidentes puede que no sean relevantes o den el rendimiento adecuado en relación con todas las formas y en relación con todas las situaciones de aprendizaje.

Jenaro Ortega Olivaresek (gaztelaniaz) hitzaldi bat eman zuen 2004an HABEk EHUrekin batera antolatutako Ikastaroen barruan, "Procesamiento del input y producción de output" izenburupean.

"Gramática y aprendizaje de lenguas: perspectivas cognitivas y aplicaciones pedagogicas" ikastaroa eratu zuten EHUk eta HABEk, Donostiako XXIII. Udako Ikastaroen barruan.

Bideo honetan, hitzaldi osoa duzue entzungai.

Hainbat eratara ikusi da feedback zuzentzailea H2ren irakaskuntzaren historian. Hizkuntz irakaskuntza komunikatiboaren muturreko ikuspegian, zeina komunikaziora bideratutako ikasgela batzuetan nagusitu baita, ikasleak ikas dezake soilik ikaskidearekin duen elkarreraginaren bidez. Forman oinarrituta irakastea ez da ontzat hartzen. Ondorioz, feedback zuzentzaileak estatus baxua dauka ikasgelako prozesuetan.

Lan honetan aztertuko dut hizkuntz irakaskuntza komunikatiboaren, eta, forman oinarritutako irakaskuntza eta akatsen zuzenketa baztertzearen arteko “ekuazioa”. H2ren ikaskuntzan feedback zuzentzaileak duen rolari dagokionez, trebetasun kognitiboak eskuratzeko ikuspegia aurkeztuz, argudiatzen dut hizkuntz irakaskuntza komunikatiboan, feedback zuzentzailea baliabide ona dela H2ren ezagutza errazteko eta erabilera bultzatzeko. Jorratuko ditut ikasgelan benetan gertatzen den feedback zuzentzailearekin lotutako gaiak, hala nola irakaskuntzaren eta ikaskuntzaren arteko uztardura, irakaslearen egokitzapena eta outputaren hobekuntza. Hainbat ohartarazpen pedagogiko ere egingo ditut, H2ko irakasleon kezka praktiko nagusia diren bi gairi buruz: nola areagotu feedback zuzentzailearen eraginkortasuna ikasgelan eta nola integratu feedback zuzentzailea hizkuntza komunikatiboan ikaskuntza hobetzeko.

Artikuluaren lehenengo partean (Hizpide, 55: 88-104), Autoikaskuntzaren oinarri teorikoak jorratu zituen egileak. Ikusi genituen, era berean, “Esparruak mugatzen” izenburupean: helburu orokorrak, ezaugarriak, norentzakoa, erabilera-motak, giza baliabideak eta azpiegitura. Eta badago sail horretan oso aintzat hartzea merezi duen azken atal bat ere: materialak. Beraz, geure arreta horrexeri eskainiko diogu eta baita osagai guztien arteko eraketari ere. Azkenik, artikulugileak hainbat fitxa-eredu ere eskainiko ditu osagarri.

Eskuetan duzu, irakurle, Hizpide aldizkariaren 57. alea. Lan monografiko bati eskaini diogu, “Euskaltegi-kurrikuluak egiteko jardunbide bat” izenburukoari.

Oinarrizko galdera du monografiak abiapuntu: behin EKP (Euskaltegi Kurrikuluaren Proiektua) eginda, orain zer? Hau da, nola egin euskaltegi- kurrikulua bera?

Irakasle kezkatuaren galdera da. Atzeman du kurrikuluan duela euskalduntzearen indarberritzearen giltzarria, eta sakontzen jarraitu nahi du. Nola gauzatu proiektua eta euskalduntzearen berrikuntza? Zein da hurrengo urratsa? Nola uztartu planteamendu berria eta eguneroko jarduna? Eta, bide batez, nola egin xede berezietako kurrikuluak ere? Kontua ez da espedientea betetzea, baizik serio hartzea HEOK (Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulua) eta bihotzean duen egitasmo ausarta.

Kezka horiei erantzun nahi die lan monografiko honek, euskaltegi-kurrikulua( k) egiteko jardunbide bat eskainiz. Elkarrekin landu eta ondu dute jardunbidea Lourdes Elosegi eta Pello Esnal lankideek, eta hainbat euskaltegitako irakasleekin EKPak bideratuz probatu eta frogatu.

Aldi berean, lan sakona eta praktikoa da, HEOKaren erraietatik sortua eta euskaltegietako beharren arabera egina.

Zortzi artikulu / kapitulu izanik, lehenengoak laburbiltzen du monografiaren mamia. Izenburua ere monografiarena du: “Euskaltegi-kurrikuluak egiteko jardunbidea”. Baina ez da jardunbide hutsa. Sustraietatik hartzen du kurrikuluaren gaia, eta oinarri sendoak ipiniz garatzen ditu jardunbidearen lau urratsak. Ekintza komunikatiboa kontzeptua du jardunbideak oinarri nagusia, horren ondorio den testuaren ikuspegiaz indartua.

Hain zuzen, “Ekintza komunikatiboa” du izenburu bigarren kapituluak, eta kontzeptu hori azaltzea xede, hizkuntzaren ikuspegi berria ezin egokiago biltzen eta adierazten duelakoan.

Hirugarren kapitulua, “Testuaren barne-arkitektura”, testuaren egitura aurkeztera emana dago, Bronckartek luze eta egoki landutako ereduari jarraiki. Autore ezagun honek hiru maila (edo geruza) bereizten ditu testuaren barne-eraketan, eta guztira zortzi osagai-edo atzematen: 1) plan orokorra, 2) diskurtso-tipoak, 3) sekuentziak (testu-motak), 4) konexioa (testu-antolatzaileak), 5) izen-kohesioa, 6) aditz-kohesioa, 7) ahots enuntziatzaileak eta 8) modalizazioa.

Osagai horietako batzuk ezagun samarrak ditugu. Beste batzuk, aldiz, (ia) berriak. Bada, horietako bost dituzte langai monografiaren ondorengo kapituluek.

Azpimarratzekoak dira “Diskurtso-tipoak” –laugarren kapitulua– eta “Aditz-kohesioa” –zazpigarrena–. Izan ere, horietan atzeman daiteke, inon atzematekotan, noraino garamatzan hizkuntzaren ikuspegi –paradigma– berriak.

Azken kapitulua ere, “Modalizazioa”, arretaz irakurtzea merezi du. Hemen eta zazpigarren kapituluan ikusiko dugu nolako dimentsio berria hartzen duten aditzaren ohiko hiru funtzioek; hau da, denbora markatzeak, aspektua markatzeak eta modalizazioa gauzatzeak.

Gainerako bi kapituluak, “Testu-motak” eta “Konexioa: testu-antolatzaileak”, ezagunagoak ditugu edukiaz, baina jakingarriak gertatuko zaizkigu ostera ere. Hain da agortezina hizkuntzaren paradigma diskurtsibo- pragmatikoa.

Kapitulu guztiek didaktika dute abiapuntu eta helmuga euskararen i(ra)kaskuntzaren zerbitzuan. Eta euskal testuak dituzte behin eta berriro langai.

Azkenik, bi eranskinek osatzen dute lana. Lehenengoak, “Ekintza komunikatiboa helburu” izenekoak, euskalduntzearen hiru lehen mailetako hainbat ikas-helburu eskaintzen ditu. Bigarrenaren edukia, izenburuak berak adierazten du: “Testu baten azterketa”. Eta bibliografiari dagokion atalak burutzen du lana.

Lagunduko ahal digu helduen euskalduntzea indarberritzen!