Nahi izatea ahal izatea dela esaten du herriak. Hori egia bada ere, askotan nahi bai, baina, ez dakigu nola. Ikasteko gaitasun nahikoa eduki eta, hala ere, ikasteko gai sentitzen ez den pertsona baten aurrean baldin bagaude, aztertu egin behar dugu zein den gogorik eza horren iturria. Amore eman duen ikaslea gehiago ikasteko prest ez dagoen ikaslea da. Une horretara ailegatuta, gustura hartuko lukete pertsona horiek atsedena, baina, inguruko errealitateak eraginda harrapatuta daude gehienetan eta ezin diote euskara ikasteari utzi. Ondorioz behartuta aurkitzen ditugu, gure geletan, etsita eta motibazioa erabat galduta, ikasi ezinik. Blokeo afektiboa handiegia da gogorik eza beren kabuz gainditu ahal izateko. Eta hor daude gure aurrean beraien motibazio-falta guretzako erronka bihurtuta.

Artikulugileak ikerketa hau 2002-2003 ikasturtean burutu zuen Eusko Ikaskuntzaren eta EHUko Soziologia Fakultatearen ardurapean dagoen HIZNET Hizkuntza Plangintzarako Ikastaroaren barruan. Ikastaroaren bukaeran ikerlan bat egiten da jasotako jakintza eta ezagupen guztien ondorio gisa. Ikerketa horretan, Santurtziko Udal Euskaltegian jardundako hainbat euskara-ikasle helduk duten motibazioaren, jarreraren eta euskara ikastean egindako aurrerapenaren arteko elkarreragina bilatu nahi izan du. Ikasle horiek udal-langileak dira.

1993ko urtarrileko ELT Journalen Rod Ellis-ek, Japoniako Temple Unibertsitateko Linguistika Aplikatuko irakaslea denak, ikasgelan bigarren hizkuntzaren eskurapena errazten eta bultzatzen duten baldintzak aztertu zituen.

Orduko tan hartan, Ellis-ek indar bereziaz azpimarratu zuen gramatikaren "itzulera" EFLeko' eskoletara. Artikulu honetan EFLeko bi irakaslek ongi etorria ematen diote ikerketaren emaitzak eskolako lanera ekartzeko Ellis-ek egin duen ahaleginari, baina aldi berean adierazten dute Ellis-ek gaur egungo eskolako Janaz dituen zenbait uste ez direla zuzenak, eta gramatika irakasteko proposatzen dituen zenbait ideia "alternatibo" dagoeneko ondo sartuta daudela eskolako praktikan. Autoreok gramatikaren kontzientzia piztea, argibideak eskatzea eta atazen motibazioa izango dituzte mintzagai bereziki, eta Ellis-ek gaion inguruan dituen usteak aztertuko dituzte. Argitaratuta dauden materialak aintzat hartuta, bestalde, egileok komentatuko dute nola ideia horiek guztiak badaukaten eragina EFLeko eskoletan.

Hizkuntza hobeto menderatzen da, bai gizartean bai eremu akademikoetan, testuinguru esanguratsu eta baliagarritan erabiltzeko denean. Horra hor edukitan oinarritutako hizkuntz irakaskuntzaren lehenengo printzipioa. Horri jarraituz gero, hizkuntza ez ezik bestelako ezagutzak ere eskuratzeko parada izango luke ikasleak. Eta horrek ikaslearen motibazioari era probetxugarrian eragingo lioke. Hemen eskaintzen dizkizuegu, bada, irakaskuntzan edukia eta hizkuntza uztartu nahi dituen ideiaren inguruko hainbat argibide Karin Bradberry-ren eskutik.

Artikulu honek bigarren hizkuntza ikastean izandako esperientziaren berri ematen du. lngeleseko irakasleak dira egileak eta euskara eta alemaniera ikasteko prozesua deskribatzen dute. Esperientzia hauek kurtsoan zehar idatzitako oharretan islatzen dira, egunkariak irakasprozesuari zein norberaren estrategiei buruz gogoeta egiteko tresnak izan direlarik. Ikerketa-mota honetako ezaugarriekin batera metodología azaltzen da, egileek aipatutako hizkuntzak ikasterakoan idatzitako hainbat ohar emanez. Emaitzen arabera, bigarren hizkuntzak bereganatze- prozesuan motibazioa eta faktore afektiboek duten garrantzia azpimarratu ondoren, aldagai hauen eragina baloratzen dute. Era berean, ikasleen ikaskuntzarako eta irakasleen prestakuntzarako egunkariak erabiltzearen abantailak eztabaidatzen dira.

Azken urte hauetan euskaltegietan eta euskararen irakaskuntzan arazo larri batekin egin dugu topo. Eta arazo horren izena "Mintzamena" da. Askotan zaila da problema benetan zein den jakitea, baina jakin badakigu atal horretan ez dugula nahi besteko zuzentasunez asmatzen. Ikasleek euskaraz hitz egin dezaten, aspaldidanik teknika bat erabili izan dugu: itsulapikoa jarri gelan eta erdaraz hitz egiten zuenak duro bat bota behar zuen. Honekin zera lortu nahi zen: erdaraz hitz egiteko joera gutxitzea eta euskaraz hitz egitekoa indartzea. Baina zigorra erabiliz bakarrik ez dugu nahi dugun ondorioa lortzen, zigorrak beti indartze positiboarekin lotuta joan behar baitu. Zigorra bakarrik erabiliz, ez dugu ondorio negatiboak besterik lortzen.

Zer egin, beraz? Ez ote ditugu mintzamenerako teknika berriak behar? Edota ikasleen motibazioa areagotu behar ote dugu, euskaraz hitz egin dezaten? Lehenbizi aztertu behar duguna motibazioa da, eta beharbada landu ere bai. Motibaziorik gabe, nahiz eta ondo irakatsi, gutxi ikasiko dute ikasleek. Gaur egun euskara ikasteko entzuten ditugun arrazoien arteko batzuk, "lana bilatzeko beharrezkoa dela ..." e.a., ez digute mesede handirik egiten, motibazio aldetik behintzat. Batengatik edo bestearengatik, gauza da gelan benetako ahaleginak egin beharrean aurkitzen garela zenbait ikasleren ahotik euskaraz hitzen bat edo beste entzuteko. Psikologiaren barruan, eta zehatzago "jokaeraren aldaketa"n, badira edozein jokaera indartzeko programak. Oraingo honetan gure asmoa horietako programa bat gelan ezartzea litzateke; eta hori da, hain zuzen ere, artikulu honen izenburua: "Mintzamena indartzeko programa".

Istorio motzak dira irakasleak ikasgelan erabil ditzakeen input-iturririk ero­soenetakoak; horretarako ez bait da asti handirik behar.

Zer egin daiteke, beraz, ikasleek istorioa irakurri edo entzun ondoren? Era asko daude material hori aspertu gabe eta motibazioa galdu gabe baliatzeko. Interesgarri eta probetxuzko, eta aldi berean atsegin, iruditzen zaizkidan batzuk azalduko ditut. Gehienen xede nagusia hiztegiaren transferentzia da eta esaldiak pasibotik aktibora itzultzea, nahiz eta bigarren mailako helburu batzuk ere lor daitezkeen, hala nola, irudimena garatu eta hitz berriak ikastea.

lrakasle-trebatzaile askok irakas-iharduera berri interesgarri bat erabiltzen dute irakasleak "harrapatzeko", erakartzeko, beren lanaz gogoeta egitera bultzatzeko, eta gero teknika berriak erakusteko.

Irakasle askok konferen­tzietara joan, irakaskuntzako aldizkariak irakurri eta lagunekin hitz egiten du, "biharko egunean" bere ikasgelan proba ditzakeen ideia berriak izate­ko, hain zuzen. Bai irakasle hauen eta bai trebatzaileen motibazioa oso ulergarria da eta ezin da inola ere gaitzetsi. Badu, ordea, desabantaila bat ideia "berri"en etengabeko bilaketa eta erakusketa honek. "Berria" automa­tikoki "ona" bihurtzea da arriskua, eta "lehenago" ikusia edo entzuna den guztiaren aurrean nolabaiteko aspertu-jarrera hartzea. Hizkuntz irakas­kuntz mailako "kontsumismo" hau umorez deskribatua izan da beste leku batean (de la Motte 1985). Ekintzaz ekintza saltoka ibiltzeko joera hutsal samar hau ekiditeko bide bat azpimarratu nahi nuke nik.