Helduen Euskalduntzerako Oinarrizko Kurrikuluak (HEOK) –Hizkuntzen Irakaskuntzarako Europako Marko Bateratuak, bezalaxe– argi utzi nahi izan du ezin dela hizkuntzak irakasteko metodo bat eta bakarra gomendatu (HEOK, 1999: 83). Rod Ellis adituak ere ondorio bera atera du egin berri duen txosten tekniko batean (Ellis, 2005). Haatik, gaur egun, erro sendoak ditu ideia batek: hizkuntza, areago da komunikazioa, egiturazko sistema bat baino.

Aintzatespen honek eztabaida korapilatsuak barneratzen ditu; eta ez gara horiek askatzen hasiko hemen. Baina badu ondorio bat hizkuntzen irakaskuntzarako, curriculum modernoek bere egin dutena: ikuspegi estrukturaletik ikuspegi komunikatiborako urratsak eman beharra, sintesi berri eta dinamiko bat helburu (HEOK, 1999: 17). Ildo horretan, zera gomendatu zuen HEOK-ak: urrats batzuk eman beharra “ezagutzatik erabilerara”, “sistema linguistikotik sistema analitikora”, “produktutik prozesura”, “esalditik testura eta pragmatikara”, “zuzentasunetik egokitasunera” eta, azken batean, “gaitasun linguistikotik gaitasun komunikatibora”.

Ikerketa-lan honetan aztertu nahi izan dugu nola jaso diren ideia hauek euskara hasiberriei irakasteko materialetan. Horretarako, HEOKaren itzalean argitara eman diren hiru ikasmaterial aztertu ditugu: 48 jarduera hautatu ditugu liburuko; eta bakoitzari 8 aldagai aztertzen dituen protokolo bat aplikatu diogu.

Artikulu honetan ikerketa horren emaitza kuantitatibo eta kualitatibo nagusiak jaso dira. Datu horiek zera erakusten dute: aztertutako hiru ikasmaterialak puntu ezberdinetan kokatzen direla HEOK-ak gaitasun linguistikotik gaitasun komunikatibora definitu zuen lerroan. Beraz, hiru material hauek bide horretan nolabaiteko continuum bat eratzen duten arren, ezin esan daiteke erabat lortu dutenik HEOK-ak aldarrikatzen duen ikuspegi estrukturalaren eta ikuspegi komunikatiboaren arteko sintesi berri eta dinamikoa (HEOK, 1999: 17). Haatik, ezin uka daiteke bat egite hori ez dagoela urrun; hori pentsarazten digute, behintzat, bildutako datuek.

Aspaldi honetan, sarritan entzun eta irakurri ahal izan dugu helduen euskararen irakaskuntza maldan behera datorrela, eta, euskaltegien sektoreak, krisialdian egonik, ausardiaz jokatu eta berrikuntzak proposatu beharko lituzkeela esparru berriak irabazteko eta betikoak ez galtzeko. Ildo honetatik, ordenagailu bidezko ikas-prozesuak eta autoikaskuntza-sistemak, besteak beste, gero eta ozenkiago aldarrikatu izan ohi dira, arazo gehienen konponbidea bailiran.

Aldi berean, eta neurri batean behintzat, joera nabaritu da ohiko taldeikaskuntza madarikatuen txokora baztertzeko. Baina, betiko legez, oreka mutur bi horien artean bilatu behar dugu, bakoitzaren nahien eta ahalmenen arabera, batera zein bestera gehiago hurbilduz. Bestalde, taldeikaskuntzan gertatu bezala, autoikaskuntzan ere ez dago jokabide edo aukera bakarra eta, ikasleek ikas dezaten balio duten neurrian, den-denak dira erabilgarri, emaitzek erakutsiko baitigute zeintzuk diren emankorrenak. Beraz, ondoko lerroetan, hausnarketarako bide bat eskaini nahi da, izan beharko lukeen ez baina izan daitekeen adibide batez osotua. Azkenik, esan beharra dago ekarpen hau HABEren ardurapean antolatutako Autoikaskuntza Batzordean izandako eztabaidak, iritzien trukaketa eta erabilitako materialak kontuan hartu gabe askoz urriagoa izango zatekeela. Doazkiela, beraz, bertan lankide izan ditudan guztiei nire eskerrik beroenak.

David Nunan TESOLeko lehendakaria da. Hizkuntzalaritza Aplikatuko irakaslea eta Hong Kong-eko Unibertsitateko English Centre delakoaren zuzendaria. Bigarren hizkuntzaren curriculumari, ikasgelara zuzendutako ikerketari eta atazatan oinarritutako ikaskuntzari buruz berrogeita hamarretik gora liburu eta artikulu idatzi ditu. Cambridge University Press-ek oraintsu argitaratu dizkion lanen artean hauexek ditugu: (Kathleen M. Bailey-rekin batera) Voices from the Language Classroom; Qualitative Research in Second Language Education; eta (Clarice Lamb-ekin batera) The Self-Directed Teacher. Nunan-en lau mailako ATLAS-Learning- Centered Communication Heinle & Heinle / International Thomson Publishing-ek argitaratu zuen, eta bere hiru mailako Listen In serieak International Thomson Publishing argitaletxeak.

Jatorrizko edizioaren arduradunaren oharra: Idazlearen eskutik orri inprimatura hitzak egiten duen bidea batzuetan gorabeheratsua eta ustekabekoa izaten da, bere bira eta bihurguneekin. Horixe da 1996ko TESOLeko Konbentzioan izandako Eztabaida Handi honen kasua. Aurkeztutako ideiak aberatsak, gogoetara bultzatzen dutenak eta, denborari dagokionez, oraindik egokiak dira. Garrantzitsua da ahalik eta gehienei helaraztea, eta oso pozik gaude lehen aldiz hemen inprimatuta azaltzen direlako. Eztabaidan, bost partaideok talde bateko kideak ginen eta txandaka hitz egin genuen, aurrez prestatutako txostenetan oinarrituz nagusiki. Hizlari bakoitzaren hitzak ekitaldi bakar baten agiriaren zati independente gisa aurkezten dira.

Azkeneko hogei urteotan jariotasunaren eta zuzentasunaren inguruko eztabaidan argia ekarri duten puntu batzuk hausnartuko ditu artikulu honek, autore batzuen argudio nagusiak azalduz eta gaian sakonagotzeko erreferentzia batzuk eskainiz. Bigarren hizkuntzen didaktikan garrantzi handia duen gai hau ikasgelako ikuspegitik landuko du artikuluak, ikerketek erakutsitakoa eguneroko lanean isla dadin, irakaslea baita teoriak eskaintzen dituen ikuspegi eta proposamenak direnak direla, hizkuntza irakatsi behar duena.

Irakasleak horiek ondo ulertu eta ikasgelan mamitzen dituenean agertuko da teoriaren balioa eta zenbat eta irakaslea teoriako puntu nagusien jakitunago izan orduan eta hobeto garatuko ditu bere lanean estrategia egokiak.

Ondorengo artikuluak gure euskaltegietarako –gure baliabideak, egituraketa eta egoera, oro har, kontuan hartuta– ebaluazio bideragarri bat proposatu nahi dugu. Esan behar da artikulu honen zutabe nagusia egileak Leioako Udal Euskaltegian ebaluazioa berriztatzeko aurkeztutako aurreproiektua dela, oraindik ere eztabaidatzeko eta aplikatu barik dagoena. Gaurko ebaluazioaren kontzeptua, hau da, ebaluazio formatiboa garatu nahi dugu euskaltegian eta artikuluan. Horretarako, HABEren OKDn dauden norabideak, gaurko ikerketa garrantzitsuenek diotena eta gure euskaltegiaren eskarmentua erabiliko ditugu.

Artikulu honek bigarren hizkuntza ikastean izandako esperientziaren berri ematen du. lngeleseko irakasleak dira egileak eta euskara eta alemaniera ikasteko prozesua deskribatzen dute. Esperientzia hauek kurtsoan zehar idatzitako oharretan islatzen dira, egunkariak irakasprozesuari zein norberaren estrategiei buruz gogoeta egiteko tresnak izan direlarik. Ikerketa-mota honetako ezaugarriekin batera metodología azaltzen da, egileek aipatutako hizkuntzak ikasterakoan idatzitako hainbat ohar emanez. Emaitzen arabera, bigarren hizkuntzak bereganatze- prozesuan motibazioa eta faktore afektiboek duten garrantzia azpimarratu ondoren, aldagai hauen eragina baloratzen dute. Era berean, ikasleen ikaskuntzarako eta irakasleen prestakuntzarako egunkariak erabiltzearen abantailak eztabaidatzen dira.

Trebatzaile askok klase magistral edo hitzalditxoak eman nahi izaten dituzte denbora gutxi dagoenean edo aurkeztu nahi duten materiala trinkoa edo esperientziazko ariketa bidez lantzeko zaila denean. Ez da, ordea, derrigorrezkoa horrelako hitzaldietan irakasleak bakarrik hitz egitea prestaturiko oharrez baliatuz, eta trebaketariak entzun, oharrak hartu eta noizbehinka zerbait esatera mugatzea. Era asko daga honelako hitzaldi bati bizitasuna emateko, aurretik, eman bitartean eta ondoren.

Hizkuntza arrotzen irakaskuntzak aldaketa asko ezagutu ditu, pentsakera linguistikoaren martxarekin batean doazenak. Horrela, automatismoak ikastea ardatz zuten irakasmetodo estrukturalistetatik, generatibismoan oinarrítutakoetan barrena (ikasleak hizkuntz arauak eta "gaitasun linguistikoa" lortzeaz kezkatutakoak dirahauek), metodologia komunikatibo berriagoetara iritsiak gara.

Azken hauen iritziz, garrantzizkoa zera da: bigarren hizkuntza bat ikastea gramatikako arau batzuk ikastea baino gehiago dela. Forma gramatikal bat bera funtzio askotarako balia daiteke. Esaterako, espainolean eta ingelesean agintekera ez da aginduak emateko bakarrik erabiltzen Alderantziz, funtzio bat egitura arras desberdinen bidetik gauza daiteke.

Hizkuntz teorian berrikien gertatu diren eboluzioetako bat "Testuaren Hizkuntzalaritza" edo "Berbaldiaren Analisia" deritzona da.

Hizkuntzalaritza-modu honen hasierako kezka perpausa baino goragoko unitateak aztertzea zen, hala nola parrafoa edo elkarrizketa, agian aurreko hizkuntzalaritza perpausaz bakarrik arduratu zelako. Baina hizkuntzalaritza honetan ere ikuspegia aldatzen joan da eta berbaldia produktu jotzetik ( adib., testua) testuak ekoizten dituen prozesutzat hartzera jo du5 Ikuspegi honetatik, edozein hizkuntz espresio, duen konplexutasuna dena dela, testu da.

Berbaldia era honetan ikusteak ez du hizkuntza arrotzen irakaskuntzan aurreko ikuspegiek eman izan dutenen pareko Jan metodologikorik sortu6, seguraski gai honi eman izan zaizkion tratamenduen multzoa eredu bakar batean sartuko duen sistema bat lantzeko ahaleginik egin ez delako.

Gure helburua, artikulu honetan, aipatutako arazoaren haritik, eredu diskurtsibo integratzaile berri bat eskaintzea izango da, ikertzaileari arazo metodologikoei buruzko eztabaida serio bati hasiera emateko aukera eman diezaiokeena.