Pentsamendu sortzaileak azkeneko urteotan irakaskuntza orokorrean eta zehazki hizkuntzen irakaskuntzan izandako zereginaz dihardu arti­kulu honek.

Orain dela urte batzuk arte, pentsamendu sortzailea ba­tzuek (margolariek, ingeniariek, eskultoreek, etab.) zuten ahalmen gisa ikusten zen, baina zorionez gaur egun ikuspegi hori zeharo zaharkituta geratu da eta irakaskuntza-sistemari eskatzen zaizkion helburu garran­tzitsuenetarikoen artean ageri da. Pentsamendu sortzailearen eta beste aldagai batzuen (adina, sexua edo adimena) arteko harremana oso gar­bi egon ez arren, badirudi arlo honetan burututako ikerketen arabera fro­gatuta dagoela elebitasunak bermatu eta indartu egiten duela. Azkenik, pentsamendu sortzailea euskarazko klaseetan lantzeko hainbat ariketa aurkezten ditugu, baina ahaztu gabe irakasleak berak sortzailea izan behar duela.

Euskal Herriko administrazioetan euskararen erabilera normaltzeko pro­zesuak ahalegin handiak eskatzen ditu zalantzarik gabe. Ugari eta askotarikoak dira gainditu beharreko oztopoak. Begien bistakoa da, bes­talde, administrazioko langileak euskalduntzean euskaltegien eta euska­ra-irakasleen egitekoa.

Horiek horrela, lan bat burutu dugu administra­zioko langileen euskara-irakasleekin, beren ikasleen ikasprozesuari eta euskalduntzeko planari ere zer irizten dieten jakiteko asmoz.

Azken urteotan hainbat azterketaren gaia izan da zein ote den H2ren ikasle helduarentzat hizkuntz inguru onena. Begien bistakoa da gai honen garrantzia, nola irakaslearentzat hala ikaslearentzat ere. Horregatik, psikolinguisten aztergai bihurtu da, bai oinarrizko informazio linguistikoaren izaera aztertzen duenarentzat eta bai hizkuntza eskura­tzeko beharrezko input linguistikoaren nolakoaz dihardutenentzat.

Artikulu honek, hizkuntz inguru horietako batean -inguru informalean­HABEk "egonaldiak familia euskaldunetan" plangintzaren bidez eginda­ko esperientzia baten berri eman nahi du.

Asko dira azkenengo hogei urteotan kontzientzia metalinguistikoa eztertu duten ikerketak. Horren arrazoia hauxe da: kontzientzia metalinguistikoak H1en (lehenengo edo ama-hizkuntzaren) eta H2ren (bigarren hizkuntzaren) erteko harremanak argitzen lagun dezakeela.

Artikulu honek kontzientzia metalinguistikoa zer den argitzea, nola garatzen den eta elebitasunarekin zer-nolako loturak dituen aztertzea du helburu. Horretarako, Byalistok-ek eta Ryan-ek (1985) proposatutako eredu metakognitiboa izango dugu kontuan. Eredu horrek bi osagai ditu: ezegutza linguistikoaren analisia eta prozesu linguistikoaren kontrola. Hizkuntza bat irakasten duenak horien bien arteko oreka lortzen saiatu behar du. Azkenik, beste leku batzuetan kontzientzia metalinguistikoa suspertzeko erabili dituzten ariketak aurkeztuko ditugu, euskara irakasten dutenentzat lagungarri izango direlakoan.

Oinarrizko tresna da kurrikulua zalantzarik gabe edozein heziketa-sistematan. Halaxe da hizkuntzen irakaskuntzan eta, jakina, euskararen irakaskuntzan ere. Izan ere, ikas-irakas prozesuarekin zerikusirik duen ororekin du kurrikuluak lotura zuzena nahiz zeharkakoa.

Ez da desafio makala, ez horixe, tokian tokikoari eta garaian garaikoari bete-betean eta beti ere erantzuten asmatzea. Artikulu honek gaiak dituen loturak kontuan hartu eta kurrikulua bera garatzeko behar diren baldintzak baita bere eguneratzeak zer dakarren ere aztertzen ditu.

Artikulu honen xedea da hersturak hizkuntzaren ikaskuntzan duen eragina,

maila teorikoan zein praktikoan aztertzea. Gipuzkoako lau udal euskaltegirekin batera egin dugu lan hori: Arrasate, Bergara, Leintz eta Eibar.

Helduen euskara irakaskuntzan ibili eta dabilen orok ondo asko daki oztopoz beteriko bide honetan aurrera egitea zein den zaila. Zoritxarrez, estropezuka ibiltze hau ez dator lan honek dituen zailtasunengatik soilik. Aipatzekoa da, beraz, bazterkeria eta traba guztiak gorabehera, euskararen metodologiaren inguruan egin den ahalegina. Saiakera horietako fruitu baten berri eman nahi du ondoko artikuluak.

Testuliburu hauek, Hezkuntz Erreformaren arabera, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzarako euskara arloko testuliburuak dira, 14-16 urte bitarteko gaztetxoentzat, alegia. "Esaizu"ren berezko hartzaileak ama-hizkuntza euskara izan ez duten neska-mutilak dira. Halere, egileen ustetan, material honek ia bere osotasunean ongi erantzungo lieke euskara ama-hizkuntza duten gazteen beharrei ere.