Irakasbil
Didakteka
Arazi (I)
- Atala:
- Egilea:
- Dokumentu-mota:
- Hizkuntza-arloa:
- Hizkuntzalaritza

- Atala:
- Egilea:
- Dokumentu-mota:
- Hizkuntza-arloa:
- Hizkuntzalaritza
- Bisitak: 2035
- Iruzkinak: 0
- Gogokoak: 0
Askotan, zalantza sortzen zaigu aditz “arazleak” idaztean. Horregatik, lehenik, azter dezagun zer dioen Euskaltzaindiaren 23. arauak:
1. Arazi aldaera gomendatzen du Euskaltzaindiak; salbuespen bakarra, adierazi.
2. Aurreko aditzari lotua idatziko da beti arazi: harrarazi, erorarazi, iraunarazi, hilarazi, betearazi, galarazi, geldiarazi, ezagutarazi, nabarmenarazi, ihardetsarazi, inarrosarazi.
3. Zenbait aditzen aldaera t-dunak, hots,sortarazi, agertarazi eta kidekoak, sorrarazi, agerrarazi eta kidekoak bezain zilegizkotzat hartzen dira.
4. Arazi-ren aurreko aditza a bokalaz amaitzen baldin bada, a biekin bat egingo da: aldarazi, benedikarazi, jokarazi, koordinarazi, obligarazi, sozializarazi.
Arauak zera dio 3. puntuan: “Zenbait aditzen aldaera t-dunak, hots, sortarazi, agertarazi eta kidekoak, sorrarazi, agerrarazi eta kidekoak bezain zilegizkotzat hartzen dira”. Hala eta guztiz ere, aldaera t-dun horiek ez dira hiztegietan jaso.
Esaterako, honako hauek agertzen dira Euskaltzaindiaren Hiztegian: agerrarazi (agertarazi), ahantzarazi (ahaztarazi), erakutsarazi (erakustarazi), ezkonarazi (ezkontarazi), harrarazi (hartarazi), irakurrarazi (irakurtarazi), ikasarazi (ikastarazi), idatzarazi (idaztarazi), leherrarazi (lehertarazi), sorrarazi (sortarazi)…
Salbuespen dira ulertarazi, ohartarazi eta agintarazi.
Hortaz, aditzoinari lotu behar zaio beti arazi
(partizipioa = etorri, ikasi; aditzoina = etor, ikas).
Gogoan izan aditzoin batzuek berez dutela t hizkia bukaeran:
|
PARTIZIPIOA |
ADITZOINA |
ADITZ ARAZLEA |
|
batu berandu berretu ezagutu gogaitu hertu laketu lotu ohartu oroitu |
bat berant berret ezagut gogait hert laket lot ohart oroit |
batarazi berantarazi berretarazi ezagutarazi gogaitarazi hertarazi laketarazi lotarazi ohartarazi (*oharrarazi) oroitarazi |
Era berean, horrela osatu behar dira -tz, -ts edo -tx bukaera duten aditzoinak:
|
PARTIZIPIOA* |
ADITZOINA |
ADITZ ARAZLEA |
|
ahaztu bekaiztu belztu histu hoztu hustu laztu moztu murriztu zorroztu ... ekoitzi ** sinetsi
|
ahantz bekaitz beltz hits hotz huts latz motz murritz zorrotz ... ekoitz sinets
|
ahantzarazi bekaitzarazi beltzarazi hitsarazi hotzarazi hutsarazi latzarazi motzarazi murritzarazi zorrotzarazi ... ekoitzarazi (*ekoiztarazi) sinetsarazi (*sinestarazi)
|
* Gehienak aditz eratorriak dira.
** Euskaltzaindiak hobetsitako formak euskara baturako.
