Azaroaren 4a, UNESCOren sorrera eta jarduna gogoratzeko eguna, aitzakia hartuta, egokia da egun berezien izenak euskaraz nola eman aztertzeko.
Mundu Eguna, Munduko Eguna eta Nazioarteko Eguna
Lehenik, zehaztasun historiko bat egin behar da. Azaroaren 4a ez da UNESCOk izendatutako nazioarteko egun bat. Egun horretan, 1946an, UNESCOren Konstituzioa indarrean sartu zen, hogei estatuk berretsi ondoren. Erakunde horren helburua hezkuntzaren, zientziaren eta kulturaren bidez bakea eta herrien arteko lankidetza sustatzea da. Konstituzioa, bestalde, urtebete lehenago sinatu zen, 1945eko azaroaren 16an, Londresen.
Data hori abiapuntu hartuta, egun berezien izendapenetan erabiltzen diren formak aztertuko ditugu: mundu eguna, munduko eguna eta nazioarteko eguna.
Mundu Eguna
Mundu Eguna osagaia zenbait izendapen finkatutan erabiltzen da. Adibidez:
- Osasunaren Mundu Eguna
- Diabetesaren Mundu Eguna (azaroaren 14an ospatzen dena)
- Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerra bezalako izendapenetan ere antzeko egitura ageri da
Euskara administratiboko estilo-irizpideek berariaz jasotzen dute Mundu Eguna osagaia duten izendapen finkatu horien erabilera.
Nazioarteko Eguna
Nazioarteko Eguna osagaia nazioartean aitortutako edo nazioarteko erakundeek sustatutako ospakizunen izenetan erabiltzen da. Adibidez:
- Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna
- Tabakorik Gabeko Nazioarteko Eguna
- Euskararen Nazioarteko Eguna
Eta zer gertatzen da «Munduko» osagaiarekin?
Oro har, hiru elementuz osatutako izendapenetan, euskarak hitz-elkarteen alde egiten du. Horregatik, Diru Funtsa, Ekonomia Erkidegoa edo Osasun Erakundea bezalako egiturak hobesten dira, eta ez Diruaren Funtsa, Ekonomiaren Erkidegoa edo Osasunaren Erakundea.
Behin hitz-elkartea osatuta, kokapena edo erreferentzia adierazten duen izenlaguna eransten zaio. Horrela osatzen dira, besteak beste:
- Nazioarteko Diru Funtsa
- Munduko Osasun Erakundea
Eta ez:
- Diruaren Nazioarteko Funtsa
- Osasunaren Munduko Erakundea
Horrenbestez, erakunde-izenetan lehentasuna ematen zaio munduko izenlagunarekin osatutako egiturari:
- Munduko Osasun Erakundea
- Munduko Merkataritza Erakundea
- eta antzekoei.
Salbuespena dira erabileran erabat finkatuta dauden zenbait izendapen, hala nola Mundu Eguna edo Mundu Gerra osagaiak dituztenak:
- Osasunaren Mundu Eguna
- Diabetesaren Mundu Eguna
- Lehen Mundu Gerra
- …
Iturria
Mujika Etxeberria, A., Goenaga Unamuno, A. eta Alberdi Gorostiaga, A. (2005). Onomastika: Irizpideak. Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
(Iñaki Murua(e)k asteazkena, 2026(e)ko azaroaren 4(e)an, 10:01(e)tan editatu du)
(Iñaki Murua(e)k asteazkena, 2026(e)ko azaroaren 4(e)an, 10:01(e)tan editatu du)